Oeuvres complètes. Tome XV. Observations astronomiques


auteur: Christiaan Huygens


bron: Christiaan Huygens, Oeuvres complètes. Tome XV. Observations astronomiques (eds. D.J. Korteweg en A.A. Nijland). Martinus Nijhoff, Den Haag 1925


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet


 i.s.m. 
     en 

[p. 74]

VI1).
(Manuscrit K).
1661-1665.



illustratie

[Fig. 40.]


merc. 15 Jun. 1661. hor. 9½. nulla pars sphaerae supra aut infra annulum eminere videtur.

hinc vidi diametrum annuli majorem ponendam ratione globi ut nempe fiat diameter illius ad hujus diametrum fere ut 3 ad 12). cum prius posuerim ut 9 ad 43). vel potius planum annuli majori angulo ad Eclipticam inclinari, ut postea in Gallia comperi4).



illustratie

[Fig. 41.]5)


schema inversum.

♄ locus app. 18o34′. ♍

unde Elevatio oculi supra planum annuli 19.47′6).

[p. 75]



illustratie

[Fig. 42.]7)


sat. 18 Jun. h. 10. 1661.

 

comes 3′ a centro ♄ remotus.

[p. 76]



illustratie

[Fig. 43.]


circa init. Oct. 16611).



illustratie

[Fig. 44].]


27 Apr. 1662. hor. 11.

Saturnus observatus eadem fere forma qua in observ.e precedenti2). comes vix apparebat, adeo ut dubitem an viderim.



illustratie

[Fig. 45.]


Eadem vespera Jupiter sic.



illustratie

[Fig. 46.]


1662. 7 Maj. d. solis h. 113).

 

Comes satis distinctè cernebatur.



illustratie

[Fig. 47.]


haec erat ♄ figura, ansis crassioribus qua parte globo annectuntur quam anno praecedente visae fuerant.

Jovis fasciae ut suprà.

[p. 77]



illustratie

[Fig. 48.]


1662. 15 Maj.

d. lunae. h. 10½.

Comes difficile cernebatur.



illustratie

[Fig. 49.]


1662. 21 Maj.

d. solis. h. 11½.

Comitem videre non poteram.



illustratie

[Fig. 50.]


1662. 23 Maj. martis. h. 10½



illustratie

[Fig. 51.]


1662. 8. Jun. h. 10. aderat Bullialdus4). qui et comitem conspiciebat.



illustratie

[Fig. 52.]


1662. 10 Jun. sa. h. 10.



illustratie

[Fig. 53.]


1662. 11 Jun. h. 11. Comes in recta per ansas, et in maxima distantia.



illustratie

[Fig. 54.]


1662. 27 Jun. h. 10.

 

Rursus eodem situ atque in obs.e praecedenti.

1662. 15 Aug. h. 11½5).

Stellam novam in Collo Ceti observavi6) claritate pene aequalem mandibulae7). locus ejus invenitur in circulo maximo ferè, à polo trans lucidam arietis ducto,

[p. 78]

estque [sic] grad. 2 vel 3 aequatore australior. in recta per mandibulam et praecedentem trium in gena, tantumque pene ab hac distat quantum haec a mandibula1). Vide Hevelium2).



illustratie

[Fig. 55.]


10 Mart. 1663. hora 3.a manè. videbatur comes in maxima distantia sed paulo superior tamen linea ansarum.

figura saturni non videbatur alia atque anno praeterito3).



illustratie

[Fig. 56.]


Jupiter circiter 2 gr. a Saturno distabat occidentem versus erantque satellites ita dispositi: uno jovi proximo ut vix conspici posset.

1663. 18 Aug. hora 8 vesp. In Vitaulio4).



illustratie

[Fig. 57.]


figura Saturni eadem rursus atque anno 16623) annotata est. qualisque hic infra depingitur5).



illustratie

[Fig. 58.]
Jupiter sic.




illustratie

[Fig. 59.]


elevat. oculi 23½6).

[p. 79]

die Jovis. 4 Sept. 1664, hora 7½.



illustratie

[Fig. 60.]


Attente consideranti videbatur umbrae [sic] non nihilo in annulum versus A projici. Sicut et à Campano Romae observatum fuit7): sed cum ille mense aprili eum observavit, debebat tunc versus B umbra spectari8).



illustratie

[Fig. 61.]
Jupiter sic.


[p. 80]

lun. 15 Dec. 1664. hora 5 mat.1)



illustratie

[Fig. 62.]2)


Cometa observatus in B. qui 2 dec. hora mat. à Kechelio3) visus fuerat in A4). cum cauda perexigua, ut puto ob lunae splendorem.

Luminosior erat cometa stellis 2dae magnitudinis. caput obtusi splendoris. quod telescopio spectatum erat nucleus lucidus nebulosa luce cinctus, etiam ad partem soli obversam, quae lux porro in caudam porrigebatur, tenuiter lucentem versusque extrema evanidam.

Nuclei circumferentia distincte cerni telescopio5) non poterat. Angulus DBC rectus erat, atque ita cauda directa in partem a sole aversam6).

[p. 81]

Telescopio trans caudam non procul a capite stellula exigua percipiebatur.

Qui superiori nocte cometam observaverant dicebant visum in E proximum stellae in rostro7). ab A in B sunt gr. 8.

N[ota?]. Observationes distantiarum ὁλοσχερεῖς, habitae cruce lignea bipedali8).

Sat. 27 Dec. hora 2 mat.9) cometa distabat à Cane majore 30½10) gr. à canicula 40⅓, unde locus ejus invenitur prope carchesium in navi Argo11), ad quem locum à B sunt gr. 44. cauda versus caniculam fere protendebatur paulo magis versus septentrionem12), unde invenio non directe a sole aversam fuisse. longitudo caudae erat circiter 25 gr. latitudo 2 graduum circiter sed accurate determinari nequebat13).

[p. 82]

30 Dec. 1664.

Cometa magno spatio occidentem versus perrexerat, reperiebatur enim in

illustratie

[Fig. 63.]


asterismo leporis (non procul oculo1) unde à 27o dec. ad hunc diem confecit circiter gr. 47.40′.) et circa horam nonam hoc positu videbatur ad stellas duas Orionis, pedem sinistrum nimirum et genu dextrum2). Caudam penitus amiserat, ut puto ob lunae splendorem, quae non procul aberat. a cane majore distabat 21 gr. à pede sinistro Orionis seu regel 9½gr.3).



illustratie

[Fig. 64.]


Eadem vespera circa 12.am hoc positu cernebatur ad duas stellas easdem. a cane majore distabat 22 gr.4).

[p. 83]

1 Jan. 1665. hora 7 vesp.

distantia Cometae ab Regel seu sinistro pede Orionis erat 15½ gr. ab humero ejus sinistro 22½ gr. ab Oculo Tauri 24½ gr. unde locus ejus5) in fluvio Eridano fuit, gr. 19 distans a loco 30 dec. Cauda nusquam apparebat, caputque ipsum contractius videbatur quam in penultima observatione.

2 Jan. h. 9.

distantia a Regel 23 gr. Ab oculo tauri 23⅕. unde locus cometae6) distabat a loco pridie observato gr. 8. Cauda necdum redierat. Telescopio spectatus magnitudinem nuclei lucidi perexiguam habebat ac veluti puncti instar, nebula undique eum circumdante.

3 Jan. h. 6½ vesp.

distantia cometae a Regel 27o50′. Ab oculo Tauri 24. unde locus7) ejus distabat a loco pridiano gr. 5⅓. Cauda orientem versus extendebatur 3 aut 4 gr.: lata gr. 1 circiter. oriente deinde luna disparebat sensim. In sphaera positum ejus consideranti directe a sole aversa inveniebatur.

6 Jan. h. 7 circiter.

Cometa praeterierat jam claram quae in ore balenae8), cum qua atque alia quae

illustratie

[Fig. 65.]


5 circiter gradibus occidentalior est9), triangulum constituebat hujusmodi. unde triduo hoc processisse invenitur circiter gr. 11.

Cauda sesquigradum lata erat, ac decem vel 12 gr. longa.

Lux cometae stellis primae magnitudinis non concedebat.

8 Jan. circa 8 vesp.



illustratie

[Fig. 66.]


Cum duabus prioribus stellis talem triangulum faciebat10). unde biduo hoc circiter 4½ gr. confecit.

[p. 84]

11 Jan. circa 9 vesp.

ab oculo tauri distabat gr. 33½. à clara in ore ceti gr. 12⅓.1) unde hoc triduo progressus est gr. 4½ circiter. Cauda 7 vel 8 g. longa.



illustratie

[Fig. 67.]


Stellae in capite ceti ut in coelo apparent nam in globo coelesti dextra sinistris permutantur.

13. Jan. h. 9, cum duabus stellis A, B, in capite ceti2) cometa faciebat triangulum A, B, 13; stellis 2dae magnitudinis claritate cedebat. cauda versus oculum tauri directa erat vel pauxillo magis versus septentrionem3).

14 Jan. h. 8, cum stellis ijsdem A, B, faciebat triangulum A, B, 14; crure B, 14, paulo breviore quam BA4). Triduo hoc ultimo circiter 3 gr. percurrit. cauda vix erat conspicua et cometa minor etiam quam pridie.

[p. 85]

15 Jan. h. 7. Trianguli A, B, 15, quem cometa faciebat cum stellis A, B, latus B, 15, tantillo longius erat latere AB5). lux cometae aequalis stellis 3ae. magnitudinis. cauda rara et vix animadvertenda.

d. lunae. 19 Jan. 1665. hora 7 vesp.

Cometa distabat àb oculo Tauri 37½ gr. circiter. à clara in ore ceti 18o. sed accuratius ad fixas locus ejus determinatur. a stellis C et D aequaliter distabat. et

illustratie

[Fig. 68.]6)


paulo minus a stella B, quae est eadem cum supra [Fig. 67] notata eadem litera7). Itaque eclipticam paulo supra 28 gr. ♈ secat8) cometae via, ac duos gradus ex eo perrexit.

[p. 86]



illustratie

[Fig. 68.]


20 Jan. h. 6½.

distantia cometae à stellis B, C, D aequalis erat1). quare parum admodum processit, videturque versus C iter flectere. claritas minor erat quam stellae C.

 

21 Jan. h. 7. pauxillo minus distabat a stella D quam à C. et à C minus quam à B, paulo majori differentia2).

 

26 Jan. h. 6½ vesp. Oculo nudo ob lunae splendorem et nubeculas tenues cerni cometa non poterat sed perspicillo digitali vidi ipsum in recta fere linea (quam

[p. 87]

tamen nondum attigerat) cum stellis duabus CE, in aure dextra3) et cornu arietis, et distantem ab E tantundem quantum C distat a stella in fronte. adeo ut 5 diebus hisce paulo plus quam 1 gr. promoverit tantum4).

 

Post 3 quatuorve dies5) coelo sereno cometam invenire non potui6), at in Gallia Auzotius7) et in Anglia Wrennius observationes multo posteriores habent, imo ab Hookio visum scribunt 18 Mart. s.n.8) (telescopio nimirum) prope cornua arietis. Sed vix credibile mihi videtur, aut oporteret cometae multo majorem lucem accessisse. Auzotius retrogradum se animadvertisse ait9), stationariumque fuisse 6 febr. longitudine 26.30′. latit. bor. 3.5a′. die autem 26 febr. habuisse longit.m 27.30′. lat. 7.45′. distantem 50′ ab aure dextra10) arietis11). Subdubito an non stellulam fortasse aliquam ex obscurioribus pro cometa acceperint.

d. solis. 12 Apr. hor. 3½ mat.

Cometam alium12) quem acceperam a non nullis jam ante 4 aut 5 dies animadversum13), observavi14). Ortus plaga erat inter septentrionem et orientem

[p. 88]

media. Caput cometae clarius magisque praecisum quam cometae prioris. Cauda

illustratie

[Fig. 69.]


non valde lata sed longa ad 12 vel 15 gradus, si bene memini; spectabat stellam novam in collo Cycni1). distabat caput a Capite Andromedae 2.29′; cum quo et cum lucida in cingulo Androm. triangulum rectangulum faciebat ita ut caput Androm. esset in angulo recto (qui tamen pauxillo minor videbatur) et supra cometam. distantia a Schcat Pegasi circiter 15.30′, a schedir Cassiopeae circ. 31o, a lucida Cycni, Aridef circ. 46.40. Sed per distantiam a capite Andromedae et triangulum dictum certissime locus desinitur2). Telescopio 6 pedum3) inspectum caput, instar stellae fixae exiguum videbatur, et egregie splendidum, cauda ei annectebatur ut in schemate BC, ubi tamen pars tantum caudae exhibetur. Sol erat in 22o arietis. unde cauda invenitur ab illo fuisse aversa, vel certe parum admodum deflexisse.

Notavi cometam hunc tantum 26o circiter gr. hoc die distitiffe ab loco cometae prioris ubi illum reliqueram 26 Jan. Et parum abesse quin via prioris continuata per novum hunc transeat.

13 Apr. h. 3.

N.B. Observatio haec et quae deinceps praecedentibus accuratiores sunt, radio 3⅓. pedum4) peractae.

 

distantia cometae a capite Andromedae 5o.10′. A clara cinguli androm. 12o.8′. Caput androm. à cingulo observavi distare 14o 23′5). Ricciolo6) 14o.29′.30″

[p. 89]



illustratie

[Fig. 70.]


distantia quoque cometae a Schedir Cassiopeae, quae erat proxima stellarum ejus quinque lucidarum, capta est 29o.27′. A Scheat Pegasi, 18.43′7). Caput com. stellis primae magn. claritate praecellebat. Telescopio 6 pedum3) ac deinde 22 pedum8) spectatum, minutum instar fixae stellae videbatur. cauda vero codem telescopio indicante parabolae angustae specie a capite procedebat, uti in schemate subjecto. dirigebatur ad caput andromedae fere, paulum modo ad septentrionem declinans9). longitudo circiter 10 gr. sed adventante aurora multum minuebatur.



illustratie

[Fig. 71.]


Saturnum circa h. 4 observavi, cujus comes hoc positu adstabat. Sphaera Saturni media nondum videbatur extare extra ellipsin annuli, sed vento tubum succutiente non accurate cerni poterat.

[p. 90]



illustratie

[Fig. 72.]


a 12 apr. ad 13 promovit. 3.30′.

14 apr. h. 3½.

distantia cometae a capite andromedae, 8.0′. à cingulo androm. 9.48′1).

 

hora 4. Saturnus cum comite sic

illustratie

[Fig. 73.]


loc. app. 14 Apr. 1665 9.23 ♐2) motus Epochae 274o.21′
  loc. app. Epo. 11.41 ♌ anni 12. 323.16
  _____  
  motus ♄ app. 117.42 apr. 1. 223. 63)
  dies 12. 270.57
  horae 16. 15. 3
  _____
  26.434)
  360. 0
  _____
  326.435)
  117.42 mot. ♄ app.
  _____
  209. 16) ab apogaeo7).

15 apr. 3

Cometa à capite androm. 10.52′. a cingulo androm. 8.23′8). Cauda ad Aridef cycni directa9).

sat. 18 apr. h. 3½.

A Capite andromedae 18.47′. a cingulo andromedae. 9.50′10). Cauda versus humerum dextrum Cephei paulum ad austrum declinans11).

[p. 91]

1 Sept. 1665, hora 10 vespertina comitis jovialis penintimi umbram in disco jovis, quam Cassinus visum iri praedixerat12), conspicere non potui. sed jupiter

illustratie

[Fig. 74.]


non admodum clare lucebat, lunaque suboriebatur, quae fortasse observationi nocuerunt. deerat tamen unus comitum qui nempe inter jovem ac nos versabatur. Situs comitum erat qualis hic fere notatur, si recte memini, nempe inversus.

 

2 Sept. dolore capitis observare prohibitus sum.

 

11 Sept. h. 9½ Coelum non plane serenum. Situs satellitum erat hujusmodi,

illustratie

[Fig. 75.]


inversus. debuerat autem, secundum Cassini calculum, umbra Primi cerni in Jove. at is jam tantum transierat jovem (est enim qui ad sinistram hic solus consistit, revera autem ad dextram) ut non potuerit in illum umbram jacere.

 

16. Nubilum coelum, ut et 18.

 

19 Sept. h. 8½. coelum serenum. Positus comitum hujusmodi. inversus. debebat

illustratie

[Fig. 76.]


ex praedictione Cassini videri umbra quarti comitis. qui fortasse est proximus hic trium ad sinistram, sed revera ad dextram. potuit quidem is umbram in Jovem projicere, sed mihi non est animadversa. hic omnium minimus ipsi censetur, unde minus mirum si non apparuit umbra13). Aderat observanti Comes de Guiche14).

[p. 92]

26. h. 7¼1) per dilucida nubium intervalla Jovem observavi cum duobus comitibus ad sinistram (revera ad dextram) positu qui hic designatur [Fig. 77], ac praeterea umbram tertij Comitis, quam Cassinus apparituram hoc tempore praedixerat, satis facile in disco Jovis animadverti [Fig. 78]2). Praedixerat hora 9⅓ Romae egressuram, hoc est, hic hora 8⅔. sed densioribus nubibus impedientibus continuare observationem non potui.

 

Situs comitum erat iste.



illustratie

[Fig. 77.]


locus apparens umbrae in disco Jovis erat qui hic cernitur. nempe in regione lucidissima. Proportionem tamen hujus maculae ad discum Jovis non potuissem agnoscere.

Comes qui proximus ad sinistram apparet fuit is ipse cujus umbra in Jove visa est, ut postea collegi3).

27 Sept. hor. 8¾ Jupiter cum comitibus sic observatus

illustratie
[Fig. 78.]


situs est inversus.
  hor. 9¾ sic..................  

Cassinus praedixerat mox à crepusculo umbras primi et secundi apparituras in Jove. Romae fortasse umbra ejus qui hic proximus est ad sinistram comparuit. sed illius qui solus ad dextram, nequaquam potuit umbra in Jovis disco cerni, cum non fuerit in partem sui circuli quae inter nos ac Jovem, sed in opposita. hoc enim inde manifestum est quod hora 9¾ remotior visus est a Jove quam h. 8¾. nam invertendum est schema, et motus est versus eandem partem quo planetarum omnium circa solem, et lunae circa terram. Itaque hac in parte falsus est Cassini calculus.