Oeuvres complètes. Tome XVII. L'horloge à pendule 1656-1666


auteur: Christiaan Huygens


bron: Christiaan Huygens, Oeuvres complètes. Tome XVII. L'horloge à pendule 1656-1666 (ed. J.A. Vollgraff). Martinus Nijhoff, Den Haag 1932


verantwoording

inhoudsopgave

doorzoek de hele tekst


downloads



DBNL vignet


 i.s.m. 
     en 

[p. 97]

L'horloge à pendule à arcs cycloïdaux de décembre 1659 et son réglage par le poids curseur de 1661.



illustratie

[Fig. 18.]1)




illustratie

[Fig. 19.]1)


[p. 98]

20 dec. 16591)



illustratie

[Fig. 20.]


⌒ BC - BA ∞ DE2)

16 DE 12729 53.8′
15   11506  
14   10320  
13   9193  
12   8121  
11   7102  
10   6132  
9   5213  
8   4349  
7   3547  
6   2802  
5   2123  
4   1515  
3   979  
2   531  
1   187  
  0  



illustratie

[Fig. 21.]3)


Semilatitudo Oscillationum

 

AB est 40000, estque 1/10 longitudinis penduli. Haec figura convenit pendulo pedum 3.8. lin.4) cujus oscillationes singulae 1″ faciunt.

 

Radio DA [Fig. 22]1) qui sit aequalis ¼ longitudinis penduli fiat circulus, et sumantur in circumferentia partes quaelibet aequales AE, EF, AL, LM et jungantur LE, MF, NG, etc. Inveniatur deinde recta RS aequalis arcui AQ vel AT. eaque

[p. 99]



illustratie

[Fig. 22.]


[p. 100]

dividatur in totidem partes aequales quot sunt in arcu AQ. Et sumantur QX, TV singulae toti RS aequales: PZ, KY singulae aequales RΩ, nempe una parte minores quam RS. OΠ, HΔ duabus partibus minores quam RS, et sic porro. Erunt curvae VϒΔ, XZΠ cycloidis portiones, intra quas pendulum suspensum oscillationes isochronas faciat.

Hac methodo utimur in parvis horologijs, vel descriptione mechanica. In magnis numeros sequimur, vel descriptionem mechanicam, quae artificibus Geometriae imperitis facilior erit.

 

Het getal1) van de dobbele slaegen die het pendulum in een uyr doen moet, gegeven sijnde, quadreert het selve, en met het quadraat divideert daer mede 12312000000. ende de quotiens sal aenwijsen de lenghde van het pendulum. te weten als men de twee laetste cijffers daer af snijt, soo is het resterende het getal der duijmen die het pendulum moet hebben; de 2 afgesnedene cijffers beteijckenen, het een, de tienden deelen van een duijm die daer noch bij moeten gedaen werden, het ander, de 100ste deelen van een duym, van gelijcken daer bij te doen. Rhynlandse maet.

bij exempel Een horologe te maecken sijnde diens pendulum 4464 dobbele slagen in een uijr doen sal, het quadraet van 4464 is 19927296, waer mede gedeelt sijnde 12312000000, komt 6| 18 ontrent. dat is 6 duijm 1/10 en 8/100 van een duijm. Indien het getal van de heele duijmen meer is als 12 soo moet het door 12 gedeelt werden om te weten hoe veel heele voeten daer in sijn.

[p. 101]

13 Jan. Dingsdag 16602).

......3) door de 4de ruyt van ondere. te weten het centrum ☉.

......3) kant van de venster tegen over het beelt op mathanes huys.

mijn horologe doen op 12 uren geset4)

 

[p. 102]

Sondag 4 Apr. h. 12  
donderdag 8 Apr. 11.58′20″ debebat esse 58′44″1). Ergo in 4 diebus 24″ deficiunt horologio.
vryd. 9 Apr. 11.58′ 0″   58′25″  
vryd. 16 Apr. 11.55′40″ debebat esse 56′40″. Ergo in 12 diebus deficiunt
  horologio 1′ 0″  
dond. 22 Apr. 11.52′ 0″ debebat esse 55′14″. Ergo in diebus 18 deficiunt
  horologio 3′14″.  
dingsd. 27 Apr. 11.50′ 0″ circiter 54′22″. in dieb. 23 defic.
  4′22″  
  7 Maj. 11.46′ 0″   53′ 5″ in 33 dieb. dific.
  7′ ″  
  retentum à Bonnettio stetit puto 30″ quae addidi
woensd. 19 Maj. 11.40′25″   52′52″ in 45 dieb. dific.
  12′27″  
 
  4 Aug. 11.51. 0. 9 min. voortgeset, die 't verlopen was.
 
dond. 9 Sept. 11.34.42″. 25′18″ voortgeset, die 't verlopen was2).

[p. 103]



illustratie

[Fig. 23.]3)


[p. 104]



illustratie

[Fig. 24.]1)


[p. 105]



illustratie

[Fig. 25.]1)


horologemaecker2) vraegen van de secundenwijser door 't schaeckelradt te doen gaen om de gelijckheijt. Van het grootte radt grooter te maecken. Van 't schuijflootie te seggen3).

[p. 106]



illustratie

[Fig. 26.]1)




illustratie

2)3)4)5)6)7)8)

[p. 108]
[p. 110]

720 a
715⅘ ∞ centrum oscillationis1)
714⅘ y 1′ citius
713⅘ y 2′ citius
312⅘2) y 3′ citius &c.3)

deinde ut 715⅘ - 38 hoc est ut 358 - 19 ita inventum ad pollices4).

 

a puncto suspensionis ad plumbum mobile5)

a ∞ 2706) partium 384).

centrum oscillationis ubi appensa nihil operantur1).

  715 - 37¾ si fiat ut 37¾ ad 38 sive ut 151 ad 152 ita singulae harum longitudinum ad aliam, fient pollices Rhijnlandici singulis convenientes7).
  714¾ - 36 7/100  
  714½ - 35⅔  
1′ min. citius in 24 h.3) 714 - 34¾  
2 min. - 713 - 32¾  
3 - 712 - 30 7/15  
4 - 711 - 27⅗  
4½ - 710½ - 25 76/100  
5 - 710 - 23 2/9  
5⅔ - 709 546/835 - 18 13/18  

[p. 111]
[p. 112]



illustratie

[Fig. 26.]


AB ∞ x

gravitas virgae AB ∞ f

gravitas C ∞ n. x - f - a/af/x gravitas AC.

AC ∞ a quaeritur1)

 

secundum regulam superius inventam



illustratie

2)

gravitas AC ∞ 3/2 f - 3n + 3nx/a3)

 

21 Oct. [1661] met de ☉ ten 12 ur. horologes met malkander eodem die 12.10.

den 22 Oct. hor. 12 het mijne met de ☉ geset.

den 23 Oct. 't mijne 5 achter de ☉.

29o. mijn 25″ achter de ☉.

 

15 Nov. 't mijne 1′16″ voor de ☉4).